この節について
加法定理と、そこから導かれる2倍角・半角の公式、三角関数の合成を扱う節です。\(\sin(\alpha\pm\beta) = \sin\alpha\cos\beta \pm \cos\alpha\sin\beta\) を出発点に、\(\beta=\alpha\) と置けば2倍角、そこから \(\cos 2\alpha\) を変形すれば半角の公式が得られます。個別に暗記するより、加法定理から導ける関係として整理しておくほうが確実です。
合成 \(a\sin\theta + b\cos\theta = \sqrt{a^2+b^2}\,\sin(\theta+\alpha)\) は、この節の応用問題の要になります。異なる三角関数が混ざった式を1つの \(\sin\) にまとめられるので、最大値・最小値や方程式の問題がそのまま前節の内容に帰着します。\(\alpha\) は \(\cos\alpha = \dfrac{a}{\sqrt{a^2+b^2}}\)、\(\sin\alpha = \dfrac{b}{\sqrt{a^2+b^2}}\) を満たす角として定めます。
以下の解答例では、合成の際にどの角を取ったかを明示しています。
5章 三角関数
3 加法定理とその応用
BASIC
318
\begin{align*}
\sin 105^\circ &= \sin (60^\circ + 45^\circ) \nr
&= \sin 60^\circ \cos 45^\circ + \sin 45^\circ \cos 60^\circ \nr
&= \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2} + \frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{1}{2} \nr
&= \frac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4} \nr
\cos 105^\circ &= \cos (60^\circ + 45^\circ) \nr
&= \cos 60^\circ \cos 45^\circ - \sin 60^\circ \sin 45^\circ \nr
&= \frac{1}{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2} \nr
&= \frac{\sqrt{2} - \sqrt{6}}{4} \nr
\tan 105^\circ &= \frac{\sin 105^\circ}{\cos 105^\circ} \nr
&= \frac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{\sqrt{2} - \sqrt{6}} \nr
&= -\frac{1}{4}(2 + 4\sqrt{3} + 6) \nr
&= -2 - \sqrt{3}
\end{align*}
319 (1)
\begin{align*}
\sin \left( \theta + \frac{\pi}{3} \right) &= \sin \theta \cos \frac{\pi}{3} + \sin \frac{\pi}{3} \cos \theta \nr
&= \frac{1}{2} \sin \theta + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos \theta
\end{align*}
319 (2)
\begin{align*}
\cos \left( \theta + \frac{\pi}{4} \right) &= \cos \theta \cos \frac{\pi}{4} - \sin \theta \sin \frac{\pi}{4} \nr
&= \frac{\sqrt{2}}{2} \cos \theta - \frac{\sqrt{2}}{2} \sin \theta
\end{align*}
320 (1)
\(90^\circ < \alpha < 180^\circ\) より
\begin{align*}
\cos \alpha &= -\sqrt{1 - \left( \frac{3}{4} \right)^2} = -\frac{\sqrt{7}}{4}
\end{align*}
\(270^\circ < \beta < 360^\circ\) より
\begin{align*}
\sin \beta &= -\sqrt{1 - \left( \frac{1}{3} \right)^2} = -\frac{2\sqrt{2}}{3}
\end{align*}
320 (1)
\(90^\circ < \alpha < 180^\circ\) より
\begin{align*}
\cos \alpha &= -\sqrt{1 - \left( \frac{3}{4} \right)^2} \nr
&= -\frac{\sqrt{7}}{4}
\end{align*}
\(270^\circ < \beta < 360^\circ\) より
\begin{align*}
\sin \beta &= -\sqrt{1 - \left( \frac{1}{3} \right)^2} \nr
&= -\frac{2\sqrt{2}}{3}
\end{align*}
加法定理により
\begin{align*}
\sin (\alpha + \beta) &= \sin \alpha \cos \beta + \cos \alpha \sin \beta \nr
&= \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{3} + \left( -\frac{\sqrt{7}}{4} \right) \cdot \left( -\frac{2\sqrt{2}}{3} \right) \nr
&= \frac{1}{4} + \frac{2\sqrt{14}}{12} \nr
&= \frac{1}{4} + \frac{\sqrt{14}}{6}
\end{align*}
320 (2)
\begin{align*}
\cos (\alpha + \beta) &= \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta \nr
&= \left( -\frac{\sqrt{7}}{4} \right) \cdot \frac{1}{3} - \frac{3}{4} \cdot \left( -\frac{2\sqrt{2}}{3} \right) \nr
&= -\frac{\sqrt{7}}{12} + \frac{6\sqrt{2}}{12} \nr
&= \frac{6\sqrt{2} - \sqrt{7}}{12}
\end{align*}
321 (1)
\begin{align*}
\tan (\alpha + \beta) &= \frac{\tan \alpha + \tan \beta}{1 - \tan \alpha \tan \beta} \nr
&= \frac{-2 + \frac{1}{5}}{1 - (-2) \cdot \frac{1}{5}} \nr
&= \frac{-2 + \frac{1}{5}}{1 + \frac{2}{5}} \nr
&= \frac{-10 + 1}{5 + 2} \nr
&= -\frac{9}{7}
\end{align*}
321 (2)
\begin{align*}
\tan (\alpha+\beta) &= \frac{\tan \alpha + \tan \beta}{1 - \tan \alpha \tan \beta} \nr
&= \frac{\frac{3}{2} + 5}{1 - \frac{3}{2} \cdot 5} \nr
&= \frac{3 + 10}{2 - 15} \nr
&= -1
\end{align*}
\(0 < \alpha < \frac{\pi}{2}, \ 0 < \beta < \frac{\pi}{2}\) より \(0 < \alpha + \beta < \pi\) なので
\begin{align*}
\alpha + \beta &= \frac{3}{4}\pi
\end{align*}
322
\(90^\circ < \alpha < 180^\circ, \ \sin \alpha = \frac{2}{3}\) より
\begin{align*}
\cos \alpha &= -\sqrt{1 - \left(\frac{2}{3}\right)^2} = -\frac{\sqrt{5}}{3} \nr
\sin 2\alpha &= 2 \sin \alpha \cos \alpha \nr
&= 2 \cdot \frac{2}{3} \cdot \left(-\frac{\sqrt{5}}{3}\right) = -\frac{4\sqrt{5}}{9} \nr
\cos 2\alpha &= 1 - 2 \sin^2 \alpha \nr
&= 1 - 2 \cdot \frac{4}{9} = \frac{1}{9} \nr
\tan 2\alpha &= \frac{\sin 2\alpha}{\cos 2\alpha} \nr
&= -4\sqrt{5}
\end{align*}
323
\begin{align*}
\cos \frac{\pi}{12} &= \cos \left( \frac{\pi}{3} - \frac{\pi}{4} \right) \nr
&= \cos \frac{\pi}{3} \cos \frac{\pi}{4} + \sin \frac{\pi}{3} \sin \frac{\pi}{4} \nr
&= \frac{1}{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2} \nr
&= \frac{\sqrt{2} + \sqrt{6}}{4}
\end{align*}
324
\begin{align*}
\sin^2 \frac{\alpha}{2} &= \frac{1 - \cos \alpha}{2} \nr
&= \frac{1 + \frac{4}{5}}{2} = \frac{9}{10}
\end{align*}
\(\frac{\pi}{2} < \frac{\alpha}{2} < \frac{3}{4}\pi\) より
\begin{align*}
\sin \frac{\alpha}{2} &= \frac{3}{\sqrt{10}} \nr
\cos \frac{\alpha}{2} &= -\sqrt{1 - \left(\frac{3}{\sqrt{10}}\right)^2} = -\frac{1}{\sqrt{10}} \nr
\tan \frac{\alpha}{2} &= \frac{\sin \frac{\alpha}{2}}{\cos \frac{\alpha}{2}} = -3
\end{align*}
325 (1)
\begin{align*}
\cos 5\theta \sin 2\theta &= \frac{1}{2} \{ \sin (5\theta + 2\theta) - \sin (5\theta - 2\theta) \} \nr
&= \frac{1}{2} (\sin 7\theta - \sin 3\theta)
\end{align*}
325 (2)
\begin{align*}
\sin 3\theta \sin 2\theta &= -\frac{1}{2} \{ \cos (3\theta + 2\theta) - \cos (3\theta - 2\theta) \} \nr
&= -\frac{1}{2} (\cos 5\theta - \cos \theta)
\end{align*}
325 (3)
\begin{align*}
\cos 4\theta \cos \theta &= \frac{1}{2} \{ \cos (4\theta + \theta) + \cos (4\theta - \theta) \} \nr
&= \frac{1}{2} (\cos 5\theta + \cos 3\theta)
\end{align*}
325 (4)
\begin{align*}
\sin 3\theta \cos 7\theta &= \frac{1}{2} \{ \sin (3\theta + 7\theta) + \sin (3\theta - 7\theta) \} \nr
&= \frac{1}{2} (\sin 10\theta - \sin 4\theta)
\end{align*}
326 (1)
\begin{align*}
\sin 5\theta + \sin \theta &= 2 \sin \frac{5\theta + \theta}{2} \cos \frac{5\theta - \theta}{2} \nr
&= 2 \sin 3\theta \cos 2\theta
\end{align*}
326 (2)
\begin{align*}
\cos 6\theta + \cos 2\theta &= 2 \cos \frac{6\theta + 2\theta}{2} \sin \frac{6\theta - 2\theta}{2} \nr
&= 2 \cos 4\theta \sin 2\theta
\end{align*}
326 (3)
\begin{align*}
\cos \theta - \cos 5\theta &= -2 \sin \frac{\theta + 5\theta}{2} \sin \frac{\theta - 5\theta}{2} \nr
&= 2 \sin 3\theta \sin 2\theta
\end{align*}
326 (4)
\begin{align*}
\sin 2\theta - \sin 3\theta &= 2 \cos \frac{2\theta + 3\theta}{2} \sin \frac{2\theta - 3\theta}{2} \nr
&= -2 \cos \frac{5}{2}\theta \sin \frac{\theta}{2}
\end{align*}
327 (1)
\begin{align*}
y &= \frac{1}{2} \sin x + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos x \nr
&= \sin \left( x + \frac{\pi}{3} \right)
\end{align*}
327 (2)
\begin{align*}
y &= 2 \sin x - 2 \cos x \nr
&= 2 (\sin x - \cos x) \nr
&= 2\sqrt{2} \sin \left( x - \frac{\pi}{4} \right)
\end{align*}
328
\begin{align*}
y &= \sqrt{3} \sin x + \cos x \nr
&= 2 \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right)
\end{align*}
\(\frac{\pi}{6} \leqq x + \frac{\pi}{6} < \frac{13}{6}\pi\) なので
\begin{align*}
x + \frac{\pi}{6} &= \frac{\pi}{2} \text{ すなわち } x = \frac{\pi}{3} \text{ で最大値 } 2 \nr
x + \frac{\pi}{6} &= \frac{3}{2}\pi \text{ すなわち } x = \frac{4}{3}\pi \text{ で最小値 } -2
\end{align*}
CHECK
329 (1)
\begin{align*}
90^\circ < \alpha < 180^\circ より \nr
\cos \alpha = -\sqrt{1 - \left(\frac{\sqrt{2}}{3}\right)^2} = -\frac{\sqrt{7}}{3} \nr
90^\circ < \beta < 180^\circ より \nr
\sin \beta = \sqrt{1 - \left(-\frac{2}{5}\right)^2} = \frac{\sqrt{21}}{5} なので \nr
\sin (\alpha+\beta) = \sin \alpha \cos \beta + \sin \beta \cos \alpha \nr
= \frac{\sqrt{2}}{3} \cdot \left(-\frac{2}{5}\right) + \frac{\sqrt{21}}{5} \cdot \left(-\frac{\sqrt{7}}{3}\right) \nr
= -\frac{2\sqrt{2}}{15} - \frac{7\sqrt{3}}{15}
\end{align*}
329 (2)
\begin{align*}
\cos (\alpha-\beta) &= \cos \alpha \cos \beta + \sin \alpha \sin \beta \nr
&= -\frac{\sqrt{7}}{3} \cdot \left(-\frac{2}{5}\right) + \frac{\sqrt{2}}{3} \cdot \left(\frac{\sqrt{21}}{5}\right) \nr
&= \frac{2\sqrt{7}}{15} + \frac{\sqrt{42}}{15}
\end{align*}
330
\begin{align*}
\tan (\alpha+\beta) &= \frac{\tan \alpha + \tan \beta}{1 - \tan \alpha \tan \beta} \nr
&= \frac{\frac{1}{4} - 3}{1 + \frac{1}{4} \cdot 3} \nr
&= \frac{1 - 12}{4 + 3} \nr
&= -\frac{11}{7}
\end{align*}
331 (1)
\begin{align*}
\sin 2\alpha &= 2 \sin \alpha \cos \alpha \nr
&= 2 \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{3}{5} \nr
&= \frac{24}{25} \nr
\cos 2\alpha &= 1 - 2 \sin^2 \alpha \nr
&= 1 - 2 \cdot \left( \frac{4}{5} \right)^2 \nr
&= 1 - \frac{32}{25} \nr
&= -\frac{7}{25} \nr
\tan 2\alpha &= \frac{\sin 2\alpha}{\cos 2\alpha} \nr
&= \frac{24}{25} \div \left( -\frac{7}{25} \right) \nr
&= -\frac{24}{7}
\end{align*}
332 (1)
\begin{align*}
\sin^2 \frac{\alpha}{2} &= \frac{1 - \cos \alpha}{2} \nr
&= \frac{1 - \frac{1}{4}}{2} \nr
&= \frac{3}{8}
\end{align*}
\(\frac{3}{4}\pi < \frac{\alpha}{2} < \pi\) より \(\sin \frac{\alpha}{2} > 0\) なので
\begin{align*}
\sin \frac{\alpha}{2} &= \sqrt{\frac{3}{8}} = \frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{6}}{4}
\end{align*}
332 (2)
\begin{align*}
\cos \frac{\alpha}{2} &= -\sqrt{1 - \left( \frac{\sqrt{6}}{4} \right)^2} \nr
&= -\frac{\sqrt{10}}{4}
\end{align*}
332 (3)
\begin{align*}
\tan \frac{\alpha}{2} &= \frac{\sin \frac{\alpha}{2}}{\cos \frac{\alpha}{2}} \nr
&= -\frac{\sqrt{6}}{\sqrt{10}} = -\frac{\sqrt{15}}{5}
\end{align*}
333
\begin{align*}
(\text{左辺}) &= \cos^4 \theta - \sin^4 \theta \nr
&= (\cos^2 \theta + \sin^2 \theta)(\cos^2 \theta - \sin^2 \theta) \nr
&= 1 \cdot \cos 2\theta \nr
&= (\text{右辺})
\end{align*}
334 (1)
\begin{align*}
&2 \sin (\theta + 120^\circ) \cos (30^\circ - \theta) \nr
&= \sin \{(\theta + 120^\circ) + (30^\circ - \theta)\} + \nr
&\sin \{(\theta + 120^\circ) - (30^\circ - \theta)\} \nr
&= \sin 150^\circ + \sin (2\theta + 90^\circ) \nr
&= \frac{1}{2} + \cos 2\theta
\end{align*}
334 (2)
\begin{align*}
&\cos \frac{2\theta + 3\pi}{4} \cos \frac{2\theta - 3\pi}{4} \nr
&= \frac{1}{2} \left\{ \cos \left( \frac{2\theta + 3\pi}{4} + \frac{2\theta - 3\pi}{4} \right) \right. \nr
&\quad \left. + \cos \left( \frac{2\theta + 3\pi}{4} - \frac{2\theta - 3\pi}{4} \right) \right\} \nr
&= \frac{1}{2} \left( \cos \frac{4\theta}{4} + \cos \frac{6\pi}{4} \right) \nr
&= \frac{1}{2} \left( \cos \theta + \cos \frac{3}{2}\pi \right) \nr
&= \frac{1}{2} (\cos \theta + 0) \nr
&= \frac{1}{2} \cos \theta
\end{align*}
335 (1)
\begin{align*}
&\sin 100^\circ + \sin 40^\circ \nr
&= 2 \sin \frac{100^\circ + 40^\circ}{2} \nr
&\quad \cdot \cos \frac{100^\circ - 40^\circ}{2} \nr
&= 2 \sin 70^\circ \cos 30^\circ \nr
&= 2 \sin 70^\circ \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} \nr
&= \sqrt{3} \sin 70^\circ
\end{align*}
335 (2)
\begin{align*}
&\cos 100^\circ - \cos 20^\circ \nr
&= -2 \sin \frac{100^\circ + 20^\circ}{2} \nr
&\quad \cdot \sin \frac{100^\circ - 20^\circ}{2} \nr
&= -2 \sin 60^\circ \sin 40^\circ \nr
&= -2 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} \sin 40^\circ \nr
&= -\sqrt{3} \sin 40^\circ
\end{align*}
336
\begin{align*}
y &= 3 \sin x - \sqrt{3} \cos x \nr
&= 2\sqrt{3} \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \sin x - \frac{1}{2} \cos x \right) \nr
&= 2\sqrt{3} \sin \left( x - \frac{\pi}{6} \right)
\end{align*}
STEP UP
337 (1)
\begin{align*}
(\text{左辺}) &= \frac{1}{\tan \theta} - \frac{1 - \tan^2 \theta}{2 \tan \theta} \nr
&= \frac{2 - 1 + \tan^2 \theta}{2 \tan \theta} \nr
&= \frac{1 + \tan^2 \theta}{2 \tan \theta} \nr
&= \frac{1}{2 \tan \theta \cdot \cos^2 \theta} \nr
&= \frac{1}{2 \sin \theta \cos \theta} \nr
&= \frac{1}{\sin 2\theta} = (\text{右辺})
\end{align*}
337 (2)
\begin{align*}
(\text{左辺}) &= \frac{1 + \sin 2x - \cos 2x}{1 + \sin 2x + \cos 2x} \nr
&= \frac{1 + 2 \sin x \cos x - (1 - 2 \sin^2 x)}{1 + 2 \sin x \cos x + (2 \cos^2 x - 1)} \nr
&= \frac{2 \sin x \cos x + 2 \sin^2 x}{2 \sin x \cos x + 2 \cos^2 x} \nr
&= \frac{2 \sin x (\cos x + \sin x)}{2 \cos x (\sin x + \cos x)} \nr
&= \tan x = (\text{右辺})
\end{align*}
338 (1)
\begin{align*}
\cos 2x &= \sin x \nr
1 - 2 \sin^2 x &= \sin x \nr
2 \sin^2 x + \sin x - 1 &= 0 \nr
(2 \sin x - 1)(\sin x + 1) &= 0 \nr
\sin x &= \frac{1}{2}, \ -1
\end{align*}
\(0 \leqq x < 2\pi\) より
\begin{align*}
x &= \frac{\pi}{6}, \ \frac{5}{6}\pi, \ \frac{3}{2}\pi
\end{align*}
338 (2)
\begin{align*}
\sin 2x &\geqq \sqrt{3} \cos x \nr
2 \sin x \cos x &\geqq \sqrt{3} \cos x \nr
\cos x \left( \sin x - \frac{\sqrt{3}}{2} \right) &\geqq 0
\end{align*}
これを満たすのは、
\begin{align*}
\text{(i) } &\begin{cases} \cos x \geqq 0 \nr \sin x \geqq \frac{\sqrt{3}}{2} \end{cases} \nr
&\text{または} \nr
\text{(ii) } &\begin{cases} \cos x \leqq 0 \nr \sin x \leqq \frac{\sqrt{3}}{2} \end{cases}
\end{align*}
\(0 \leqq x < 2\pi\) において、(i) は
\begin{align*}
&\begin{cases} 0 \leqq x \leqq \frac{\pi}{2}, \ \frac{3}{2}\pi \leqq x < 2\pi \nr \frac{\pi}{3} \leqq x \leqq \frac{2}{3}\pi \end{cases}
\end{align*}
または、(ii) は
\begin{align*}
&\begin{cases} \frac{\pi}{2} \leqq x \leqq \frac{3}{2}\pi \nr 0 \leqq x \leqq \frac{\pi}{3}, \ \frac{2}{3}\pi \leqq x < 2\pi \end{cases}
\end{align*}
したがって、
\begin{align*}
\frac{\pi}{3} \leqq x \leqq \frac{\pi}{2},& \quad \frac{2}{3}\pi \leqq x \leqq \frac{3}{2}\pi
\end{align*}
338 (3)
\begin{align*}
\sin 3x &= \sin x \nr
\sin (2x + x) &= \sin x \nr
\sin 2x \cos x + \sin x \cos 2x &= \sin x \nr
2 \sin x \cos^2 x + \sin x (2 \cos^2 x - 1) &= \sin x \nr
\sin x (4 \cos^2 x - 2) &= 0 \nr
\sin x = 0 \quad \text{または} \quad \cos x &= \pm \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{align*}
\(0 \leqq x < 2\pi\) より
\begin{align*}
x &= 0, \ \pi, \ \frac{\pi}{4}, \ \frac{3}{4}\pi, \ \frac{5}{4}\pi, \ \frac{7}{4}\pi
\end{align*}
338 (4)
\begin{align*}
\sin x + \sin 3x &= \sin 2x + \sin 4x \nr
2 \sin 2x \cos x &= 2 \sin 3x \cos x \nr
\cos x (\sin 3x - \sin 2x) &= 0 \nr
2 \cos x \cos \frac{5x}{2} \sin \frac{x}{2} &= 0
\end{align*}
これを満たすのは
\begin{align*}
\cos x = 0 \quad &\text{または} \nr
\cos \frac{5}{2}x = 0 \quad &\text{または} \nr
\sin \frac{x}{2} = 0
\end{align*}
\(0 \leqq \frac{5}{2}x < 5\pi, \ 0 \leqq \frac{x}{2} < \pi\) より
\begin{align*}
x &= \frac{\pi}{2}, \ \frac{3}{2}\pi \nr
&\text{または} \nr
\frac{5}{2}x &= \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}, \frac{7\pi}{2}, \frac{9\pi}{2} \nr
&\text{または} \nr
\frac{x}{2} &= 0
\end{align*}
したがって
\begin{align*}
x = 0, \frac{\pi}{5}, \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{5},& \ \pi, \frac{7\pi}{5}, \frac{3\pi}{2}, \frac{9\pi}{5}
\end{align*}
338 (5)
\begin{align*}
\cos x + \cos 2x + \cos 3x &= 0 \nr
\cos 2x + (\cos x + \cos 3x) &= 0 \nr
\cos 2x + 2 \cos 2x \cos x &= 0 \nr
\cos 2x (1 + 2 \cos x) &= 0
\end{align*}
これを満たすのは
\begin{align*}
\cos 2x = 0 \quad &\text{または} \nr
\cos x = -\frac{1}{2}
\end{align*}
\(0 \leqq 2x < 4\pi\) より
\begin{align*}
2x &= \frac{\pi}{2}, \ \frac{3}{2}\pi, \ \frac{5}{2}\pi, \ \frac{7}{2}\pi \nr
&\text{または} \nr
x &= \frac{2}{3}\pi, \ \frac{4}{3}\pi
\end{align*}
したがって
\begin{align*}
x = \frac{\pi}{4}, \frac{3}{4}\pi, \frac{5}{4}\pi,& \ \frac{7}{4}\pi, \frac{2}{3}\pi, \frac{4}{3}\pi
\end{align*}
339 (1)
\begin{align*}
y &= \sin^2 x \nr
&= \frac{1}{2}(1 - \cos 2x) \nr
&= \frac{1}{2} - \frac{1}{2} \cos 2x
\end{align*}
339 (2)
\begin{align*}
y &= \cos x + \cos \left( x - \frac{\pi}{3} \right) \nr
&= 2 \cos \frac{x + x - \frac{\pi}{3}}{2} \cos \frac{x - \left( x - \frac{\pi}{3} \right)}{2} \nr
&= 2 \cos \left( x - \frac{\pi}{6} \right) \cdot \cos \frac{\pi}{6} \nr
&= \sqrt{3} \cos \left( x - \frac{\pi}{6} \right)
\end{align*}
339 (3)
\begin{align*}
y &= 2 \sin x \cos \left( x + \frac{\pi}{6} \right) \nr
&= \sin \left( 2x + \frac{\pi}{6} \right) + \sin \left( -\frac{\pi}{6} \right) \nr
&= \sin \left\{ 2 \left( x + \frac{\pi}{12} \right) \right\} - \frac{1}{2}
\end{align*}
340 (1)
\(C = \pi - A - B\) なので
\begin{align*}
&\sin 2A + \sin 2B \nr
&= 2 \sin (A + B) \cos (A - B) \nr
&= 2 \sin (\pi - C) \cos (A - B) \nr
&= 2 \sin C \cos (A - B)
\end{align*}
提示された式を変形すると
\begin{align*}
&\sin A \cos A + \sin B \cos B \nr
&= \sin A \cos B + \sin B \cos A \nr
&\sin A (\cos A - \cos B) \nr
&\quad - \sin B (\cos A - \cos B) = 0 \nr
&(\cos A - \cos B) (\sin A - \sin B) = 0
\end{align*}
これより
\begin{align*}
&\cos A = \cos B \nr
&\text{または} \nr
&\sin A = \sin B
\end{align*}
\(0 < A < \pi, \ 0 < B < \pi\) より
\begin{align*}
&A = B \nr
&\text{または} \nr
&A = \pi - B
\end{align*}
\(A = \pi - B\) のとき \(A + B = \pi\) となり \(C = 0\) となるため不適。
\begin{align*}
\therefore A &= B
\end{align*}
したがって、\(CA = CB\) の二等辺三角形である。
340 (2)
\begin{align*}
&\cos 2A + \cos 2B \nr
&= 2 \cos (\pi - A - B) \nr
&\cos^2 A - \sin^2 A + \cos^2 B - \sin^2 B \nr
&= -2 \cos (A + B) \nr
&= -2 (\cos A \cos B - \sin A \sin B) \nr
&(\cos^2 A + 2 \cos A \cos B + \cos^2 B) \nr
&- (\sin^2 A + 2 \sin A \sin B + \sin^2 B) = 0 \nr
&(\cos A + \cos B)^2 - (\sin A + \sin B)^2 = 0 \nr
&(\cos A + \cos B + \sin A + \sin B) \nr
&\cdot (\cos A + \cos B - \sin A - \sin B) = 0
\end{align*}
合成公式を用いると
\begin{align*}
&\left\{ \sqrt{2} \sin \left( A + \frac{\pi}{4} \right) + \sqrt{2} \sin \left( B + \frac{\pi}{4} \right) \right\} \nr
&\cdot \left\{ \sqrt{2} \sin \left( A - \frac{\pi}{4} \right) + \sqrt{2} \sin \left( B - \frac{\pi}{4} \right) \right\} = 0
\end{align*}
これより
\begin{align*}
&\sin \left( A + \frac{\pi}{4} \right) = -\sin \left( B + \frac{\pi}{4} \right) \nr
&\text{または} \nr
&\sin \left( A - \frac{\pi}{4} \right) = -\sin \left( B - \frac{\pi}{4} \right)
\end{align*}
\(0 < A < \pi, \ 0 < B < \pi\) より
\begin{align*}
&A + \frac{\pi}{4} = 2\pi - \left( B + \frac{\pi}{4} \right) \nr
&\text{または} \nr
&A - \frac{\pi}{4} = -\left( B - \frac{\pi}{4} \right)
\end{align*}
整理すると
\begin{align*}
&A + B = \frac{3}{2}\pi \nr
&\text{または} \nr
&A + B = \frac{\pi}{2}
\end{align*}
\(A + B = \frac{3}{2}\pi\) は不適。
\begin{align*}
&A + B = \frac{\pi}{2} \nr
&\therefore C = 90^\circ
\end{align*}
したがって、\(C = 90^\circ\) の直角三角形である。
341
\begin{align*}
&\sin \alpha + \sin \beta + \sin \gamma \nr
&= 4 \cos \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\beta}{2} \cos \frac{\gamma}{2}
\end{align*}
\(\gamma = \pi - \alpha - \beta\) を代入すると
\begin{align*}
&\text{(左辺)} = \sin \alpha + \sin \beta \nr
&\quad + \sin (\pi - \alpha - \beta) \nr
&= \sin \alpha + \sin \beta + \sin (\alpha + \beta)
\end{align*}
一方、
\begin{align*}
&\text{(右辺)} = 4 \cos \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\beta}{2} \nr
&\quad \cdot \cos \left( \frac{\pi}{2} - \frac{\alpha + \beta}{2} \right) \nr
&= 4 \cos \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\beta}{2} \sin \frac{\alpha + \beta}{2} \nr
&= 4 \cos \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\beta}{2} \nr
&\quad \cdot \left( \sin \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\beta}{2} + \cos \frac{\alpha}{2} \sin \frac{\beta}{2} \right) \nr
&= 4 \sin \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\alpha}{2} \cos^2 \frac{\beta}{2} \nr
&\quad + 4 \cos^2 \frac{\alpha}{2} \sin \frac{\beta}{2} \cos \frac{\beta}{2} \nr
&= 2 \sin \alpha \cdot \frac{1 + \cos \beta}{2} \nr
&\quad + 2 \sin \beta \cdot \frac{1 + \cos \alpha}{2} \nr
&= \sin \alpha (1 + \cos \beta) + \sin \beta (1 + \cos \alpha) \nr
&= \sin \alpha + \sin \alpha \cos \beta \nr
&\quad + \sin \beta + \sin \beta \cos \alpha \nr
&= \sin \alpha + \sin \beta + \sin (\alpha + \beta)
\end{align*}
よって、(左辺)\(=\)(右辺)となり、等式は示された。
342 (1)
\begin{align*}
\text{(与式)} &= \sin 10^\circ \sin 50^\circ \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{2} (\cos 40^\circ - \cos 60^\circ) \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{2} \left( \cos 40^\circ - \frac{1}{2} \right) \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{2} \sin 70^\circ \cos 40^\circ - \frac{1}{4} \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{2} (\sin 110^\circ + \sin 30^\circ) - \frac{1}{4} \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{4} \sin (180^\circ - 70^\circ) + \frac{1}{4} \cdot \frac{1}{2} - \frac{1}{4} \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{4} \sin 70^\circ + \frac{1}{8} - \frac{1}{4} \sin 70^\circ \nr
&= \frac{1}{8}
\end{align*}
342 (2)
\begin{align*}
&\sin 80^\circ - \sin 20^\circ - \sin 40^\circ \nr
&= 2 \cos 50^\circ \sin 30^\circ - \sin 40^\circ \nr
&= 2 \cos 50^\circ \cdot \frac{1}{2} - \sin 40^\circ \nr
&= \cos 50^\circ - \sin 40^\circ \nr
&= \cos (90^\circ - 40^\circ) - \sin 40^\circ \nr
&= \sin 40^\circ - \sin 40^\circ \nr
&= 0
\end{align*}
343
\begin{align*}
y &= 3 \sin^2 x + 2\sqrt{3} \sin x \cos x + \cos^2 x \nr
&= 1 + 2 \sin^2 x + \sqrt{3} \sin 2x \nr
&= 1 + (1 - \cos 2x) + \sqrt{3} \sin 2x \nr
&= \sqrt{3} \sin 2x - \cos 2x + 2 \nr
&= 2 \sin \left( 2x - \frac{\pi}{6} \right) + 2
\end{align*}
\(0 \leqq x < 2\pi\) より \(-\frac{\pi}{6} \leqq 2x - \frac{\pi}{6} < \frac{23}{6}\pi\) であるから
\begin{align*}
2x - \frac{\pi}{6} &= \frac{\pi}{2}, \ \frac{5}{2}\pi \nr
\text{すなわち } x &= \frac{\pi}{3}, \ \frac{4}{3}\pi \text{ で最大値 4 をとる。} \nr
2x - \frac{\pi}{6} &= \frac{3}{2}\pi, \ \frac{7}{2}\pi \nr
\text{すなわち } x &= \frac{5}{6}\pi, \ \frac{11}{6}\pi \text{ で最小値 0 をとる。}
\end{align*}
344
\begin{align*}
f(x) &= a \sin x + b \cos x \nr
&= \sqrt{a^2 + b^2} \sin (x + \alpha)
\end{align*}
\(x = \frac{\pi}{3}\) で最大値 2、\(x = \frac{4}{3}\pi\) で最小値 \(-2\) をとるので
\begin{align*}
\sqrt{a^2 + b^2} &= 2
\end{align*}
また、\(\alpha\) の 1 つは
\begin{align*}
\begin{cases} \frac{\pi}{3} + \alpha = \frac{\pi}{2} \nr \frac{4}{3}\pi + \alpha = \frac{3}{2}\pi \end{cases}
\end{align*}
これを解いて
\begin{align*}
\alpha &= \frac{\pi}{6}
\end{align*}
よって
\begin{align*}
f(x) &= 2 \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right) \nr
&= 2 \sin x \cos \frac{\pi}{6} + 2 \cos x \sin \frac{\pi}{6} \nr
&= \sqrt{3} \sin x + \cos x \nr
\therefore a &= \sqrt{3}, \ b = 1
\end{align*}
345 (1)
\begin{align*}
\sin x + \cos x &= \frac{1}{\sqrt{2}} \nr
\sqrt{2} \sin \left( x + \frac{\pi}{4} \right) &= \frac{1}{\sqrt{2}} \nr
\sin \left( x + \frac{\pi}{4} \right) &= \frac{1}{2}
\end{align*}
\(0 \leqq x < 2\pi\) より \(\frac{\pi}{4} \leqq x + \frac{\pi}{4} < \frac{9}{4}\pi\) なので
\begin{align*}
x + \frac{\pi}{4} &= \frac{5}{6}\pi, \ \frac{13}{6}\pi \nr
\therefore x &= \frac{7}{12}\pi, \ \frac{23}{12}\pi
\end{align*}
345 (2)
\begin{align*}
\sin x - \sqrt{3} \cos x + \sqrt{2} &= 0 \nr
2 \sin \left( x - \frac{\pi}{3} \right) &= -\sqrt{2} \nr
\sin \left( x - \frac{\pi}{3} \right) &= -\frac{1}{\sqrt{2}}
\end{align*}
\(0 \leqq x < 2\pi\) より \(-\frac{\pi}{3} \leqq x - \frac{\pi}{3} < \frac{5}{3}\pi\) なので
\begin{align*}
x - \frac{\pi}{3} &= -\frac{\pi}{4}, \ \frac{5}{4}\pi \nr
\therefore x &= \frac{\pi}{12}, \ \frac{19}{12}\pi
\end{align*}
346
\begin{align*}
y &= 2 \sin x + \cos \left( x + \frac{\pi}{6} \right) \nr
&= 2 \sin x + \cos x \cos \frac{\pi}{6} - \sin x \sin \frac{\pi}{6} \nr
&= 2 \sin x + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos x - \frac{1}{2} \sin x \nr
&= \frac{3}{2} \sin x + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos x \nr
&= \frac{\sqrt{3}}{2} (\sqrt{3} \sin x + \cos x) \nr
&= \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot 2 \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right) \nr
&= \sqrt{3} \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right)
\end{align*}
PLUS
347 (1)
\begin{align*}
\sqrt{2} \cos x &= 1 \nr
\cos x &= \frac{1}{\sqrt{2}} \nr
x &= \frac{\pi}{4} + 2n\pi, \ \frac{7}{4}\pi + 2n\pi \quad (n \text{ は整数})
\end{align*}
347 (2)
\begin{align*}
\sqrt{3} \tan x &= 1 \nr
\tan x &= \frac{1}{\sqrt{3}} \nr
x &= \frac{\pi}{6} + n\pi \quad (n \text{ は整数})
\end{align*}
347 (3)
\begin{align*}
2 \cos^2 x &= \sin x + 1 \nr
2(1 - \sin^2 x) &= \sin x + 1 \nr
2\sin^2 x + \sin x - 1 &= 0 \nr
(2\sin x - 1)(\sin x + 1) &= 0 \nr
\sin x &= \frac{1}{2}, \ -1
\end{align*}
\(n\) を整数として
\begin{align*}
x &= \frac{\pi}{6} + 2n\pi, \ \frac{5}{6}\pi + 2n\pi, \nr
&\quad \frac{3}{2}\pi + 2n\pi
\end{align*}
347 (4)
\begin{align*}
\tan x &= \sqrt{2} \cos x \nr
\frac{\sin x}{\cos x} &= \sqrt{2} \cos x \nr
\sin x &= \sqrt{2} \cos^2 x \nr
\sin x &= \sqrt{2}(1 - \sin^2 x) \nr
\sqrt{2} \sin^2 x &+ \sin x - \sqrt{2} = 0 \nr
(\sqrt{2} \sin x &- 1)(\sin x + \sqrt{2}) = 0
\end{align*}
\(\sin x + \sqrt{2} \neq 0\) より
\begin{align*}
\sin x &= \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{align*}
\(n\) を整数として
\begin{align*}
x = \frac{\pi}{4} + 2n\pi, &\ \frac{3}{4}\pi + 2n\pi
\end{align*}
347 (5)
\begin{align*}
2 \cos \left(x - \frac{\pi}{3}\right) &= -1 \nr
\cos \left(x - \frac{\pi}{3}\right) &= -\frac{1}{2}
\end{align*}
\(n\) を整数として
\begin{align*}
x - \frac{\pi}{3} &= \frac{2}{3}\pi + 2n\pi, \nr
&\quad \frac{4}{3}\pi + 2n\pi
\end{align*}
これより
\begin{align*}
x &= \pi + 2n\pi, \nr
&\quad \frac{5}{3}\pi + 2n\pi
\end{align*}
347 (6)
\begin{align*}
\sqrt{2} \sin x &\leqq 1 \nr
\sin x &\leqq \frac{1}{\sqrt{2}} \nr
-\frac{5}{4}\pi + 2n\pi &\leqq x \leqq \frac{\pi}{4} + 2n\pi \quad (n \text{ は整数})
\end{align*}
347 (7)
\begin{align*}
\tan x &\geqq 1 \nr
\frac{\pi}{4} + n\pi \leqq x &< \frac{\pi}{2} + n\pi \quad (n \text{ は整数})
\end{align*}
347 (8)
\begin{align*}
\sqrt{3} \sin x - \cos x &> 1 \nr
2 \sin \left( x - \frac{\pi}{6} \right) &> 1 \nr
\sin \left( x - \frac{\pi}{6} \right) &> \frac{1}{2}
\end{align*}
\(\frac{\pi}{6} + 2n\pi < x - \frac{\pi}{6} < \frac{5}{6}\pi + 2n\pi\) より
\begin{align*}
\frac{\pi}{3} + 2n\pi < x &< \pi + 2n\pi \quad (n \text{ は整数})
\end{align*}
348
\begin{align*}
&\sin x + \sin 2x + \sin 3x + \sin 4x \nr
&= \frac{\sin 2x \sin \frac{5}{2}x}{\sin \frac{x}{2}}
\end{align*}
両辺に \(\sin \frac{x}{2}\) を掛けると
\begin{align*}
&(左辺)=\sin \frac{x}{2} ( \sin x + \sin 2x + \sin 3x + \sin 4x ) \nr
&= \sin \frac{x}{2} \sin x + \sin \frac{x}{2} \sin 2x \nr
&\quad + \sin \frac{x}{2} \sin 3x + \sin \frac{x}{2} \sin 4x \nr
&= \frac{1}{2} \left( \cos \frac{x}{2} - \cos \frac{3}{2}x \right) \nr
&\quad + \frac{1}{2} \left( \cos \frac{3}{2}x - \cos \frac{5}{2}x \right) \nr
&\quad + \frac{1}{2} \left( \cos \frac{5}{2}x - \cos \frac{7}{2}x \right) \nr
&\quad + \frac{1}{2} \left( \cos \frac{7}{2}x - \cos \frac{9}{2}x \right) \nr
&= \frac{1}{2} \left( \cos \frac{x}{2} - \cos \frac{9}{2}x \right) \nr
&= \sin \frac{\frac{9}{2}x + \frac{x}{2}}{2} \sin \frac{\frac{9}{2}x - \frac{x}{2}}{2} \nr
&= \sin \frac{5}{2}x \sin 2x = (右辺)
\end{align*}